Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre, çevre dostu bina tasarımlarının bir parçası olarak atıkların kaynağında ayrıştırılmasını sağlamak amacıyla bazı yeni düzenlemeler getirilmiştir. Bu düzenlemeler özellikle konutlarda atık ayrıştırma bacalarının yapılmasını kapsar ve hem yeni binalar hem de mevcut yapılar için geçerlidir.
Öncelikle İlgili maddelerdeki tanımları inceleyelim;
Bacalar
Madde 33:
(6) Kapıcı dairesi zorunlu olan konut binalarında, evsel atıkların yerinde ayrıştırılmasını teminen ilgili standartlara (ayrıca bak: TS 13926 Standardı) uygun atık ayrıştırma bacası için
yer ayrılır. Atık ayrıştırma bacası bağımsız bölümlerin kat sahanlıklarında en az bir adet yapılabileceği gibi her bağımsız bölüm içinde de yapılabilir.
(7) Atık ayrıştırma bacası tesis edilmesi mümkün olamayan mevcut binalarda bahçe mesafeleri içinde TAKS ve KAKS’a dâhil olmaksızın atık
ayrıştırma bacası tesis edilebilir.
Binalarda tasarruf tedbirleri ve iklim değişikliğine dair ilkeler
MADDE 57 /A – (Ek:RG-25/2/2022-31761)
(4) Yeni yapı ruhsatı aşamasında, sıfır atık sistemini kurmak üzere 12/7/2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sıfır Atık
Yönetmeliği kapsamındaki biriktirme ekipmanlarının yerleri ile sıfır atık belgesi alınması zorunluluğu olan yapılarda geçici atık depolama alanlarının
yerleri, kat planlarında ve/veya vaziyet planında olacak şekilde mimari projede gösterilir. En az ikili biriktirme sistemine uygun atık ayrıştırma bacası
projelendirilmesi halinde ayrıca biriktirme ekipmanı için yer ayrılma mecburiyeti aranmaz. Yapılaşmış parsellerde uygun yer bulunamaması halinde;
sökülür takılır hafif malzemeden tesis edilmek kaydıyla asgari ölçülerdeki geçici atık depolama alanları ile atık biriktirme ekipmanlarının, parsel ön ve
yan çekme mesafeleri dâhilinde konumu tayin edilerek ruhsat gerektirmeksizin tesis edilmesine ilgili idarece müsaade edilir.
Yapı kullanma izni
MADDE 64 (2) İlgili idareler, yapı kullanma izni işlemlerinde; uydu antenleri ve diğer haberleşme antenleri ile telefon, televizyon, kablo tv ve (Ek ibare:RG-
30/9/2017- 30196) (2) fiberoptik internet gibi, sesli ve görüntülü haberleşme ve iletişim sistemlerine dair tesisatı, kullanıcıların aynı hizmeti aynı anda
farklı kuruluşlardan sağlanmasına imkân veren çoklu sisteme uygun olarak ve görüntü ve haberleşme kirliliğine yol açmayacak şekilde tesis edilip
edilmediğini, ticari binalarda standartlara uygun ve görüntü kirliliğine yol açmayacak şekilde tabela yeri bırakılıp bırakılmadığını, binalarda usulüne uygun
atık ayrıştırma bacası yapılıp yapılmadığını, ilgili mevzuatına uygun olarak yenilenebilir enerji kaynaklarından faydalanılıp faydalanılmadığını, sitelerde gri
su toplama havuzu, dış güvenlik kamerası tesisatı ve benzeri önlemlerin alınıp alınmadığını varsa projesini de dikkate alarak denetlemek zorundadır.
📌 1. Yeni Yapılacak Binalarda Zorunluluk
Yeni yapılacak konut binalarında aşağıdaki koşullar sağlanıyorsa atık ayrıştırma bacası yapılması zorunludur:
-
Binada kapıcı dairesi yapılması zorunluysa (Katı yakıtlı konutlarda 40 daire, doğalgaz yakıtlı binalarda 60 daire), bina sakinlerinin evsel atıkları türlerine göre ayrıştırabileceği standartlara uygun bir atık ayrıştırma bacası projeye dahil edilmelidir.
-
Bu bacalar:
-
Her bir kat sahanlığına ortak olacak şekilde, veya
-
Bağımsız bölümlerin içinde yer alacak şekilde düzenlenebilir.
-
Bu uygulama, geri dönüşüm alışkanlığını bina kullanıcılarına kazandırmayı ve atık yönetimini kolaylaştırmayı hedeflemektedir.
📌 2. Mevcut Binalar İçin Esneklik
-
Mevcut yapılar için bacaların iç mekâna entegre edilmesi mümkün değilse, bu sistemler bahçe mesafeleri içerisinde kurulabilir.
-
Bu durumda yapılan baca emsale (yani yapı inşaat alanına) dahil edilmez, ayrıca TAKS/KAKS sınırlarını aşmayan şekilde yapılabilir.
Bu uygulama ile mevcut yapılarda da geri dönüşümün desteklenmesi amaçlanmaktadır.
📌 3. Ruhsatlandırma ve Projelendirme Detayları
-
Eğer bina projesinde en az ikili (organik ve geri dönüştürülebilir) atık biriktirme sistemine uygun baca yer alıyorsa, ayrıca başka bir atık biriktirme alanı ayırmaya gerek yoktur.
-
Eğer bina içinde böyle bir baca yapılacak alan bulunamıyorsa, hafif malzemelerden yapılmış, taşınabilir ve sökülebilir geçici depolama alanları oluşturulabilir.
-
Bu tür geçici depolama alanları için ayrıca ruhsat alınmasına gerek yoktur, bu da uygulamada kolaylık sağlar.
📌 4. Emsal Alanı Hesabında Avantaj
-
Atık ayrıştırma bacaları, yapı ruhsatı ve yapı inşaat alanı hesaplamalarında emsale dahil edilmez.
-
Bu sayede müteahhitler ya da mülk sahipleri için inşaat alanı kaybı olmadan çevreci uygulamalar yapılabilir.
📌 5. Amaç ve Katkı
Bu düzenlemeler, sıfır atık politikaları doğrultusunda, çevreye duyarlı bina tasarımlarını yaygınlaştırmak ve şehirlerde kaynağında ayrıştırma bilincini artırmak amacıyla yürürlüğe alınmıştır. Özellikle çok katlı yapılarda çöplerin türlerine göre ayrıştırılması, temizlik hizmetlerinin kalitesini artırmakta ve geri dönüşüm sistemlerine doğrudan katkı sağlamaktadır.
